عفونت زخم و بهترین راه های درمان آن

عفونت زخم

مبحث عفونت زخم، مبحثی بسیار مهم و اساسی در زمینه ی ارزیابی زخم می باشد.
چرا که یکی از عللی که عامل بازدارنده در بهبود زخم است، عفونت می باشد که اگر به موقع تشخیص داده نشود، در ترمیم زخم تاخیر ایجاد شده و گاهی ممکن است در برخی بیماران “های ریسک” به سمت سپتی سمی پیش برود.

اثرات باکتری

می خواهیم ببینیم عملکرد سلول باکتری بر روی زخم به چه شکل می باشد ؟

باکتری از ۴ طریق می تواند درمان زخم را به تعویق بیندازد.

روش اول به این صورت است که سلول های سالم را تخریب می کند، چطور؟
اینطور که با حضور میکروارگانیسم ها، سلول های فاگوسیت آنزیم های پروتئولیتیک مدیاتورهای التهابی و رادیکال آزاد تولید میکنند که باعث تخریب بافت و بدتر شدن وضعیت زخم می شوند. که همین مدیاتورهای التهابی سبب ترومبوز و انقباض موضعی عروق و ایجاد یک محیط هایپوکسیک شده که خود منجر به تکثیر باکتری ها می شود .

از طرفی باکتری و توکسین آن ماکروفاژها را تحریک به ترشح موادی می کند که سبب ادماتوز و شکننده شدن بافت گرانوله می شود.
به این نکته باید توجه کرد که اگر چه در مقایسه با زخم های غیر عفونی، میزان کلاژن در زخم های عفونی بیشتر است، اما فعالیت تخریب کلاژن در این زخم ها بالاست که سبب شکنندگی بافت گرانوله می شود.

سوم اینکه مهاجرت سلول های اپیتلیال به وسیله باکتری و توکسین آن ها مهار می شود و اپیتلیال جدید در معرض تخریب به وسیله پروتئازهای مترشحه از نوتروفیل هاست، لذا اپیتلیالیزاسیون هم دچار اختلال می شود،
و در نهایت چهارمین راه عملکرد باکتری، افزایش تعداد آن است که سبب مهار انقباض زخم می شود.

تعریف عفونت زخم

–آلودگی (Contamination)
–کلونیزاسیون (Colonization)
–کلونیزاسیون بحرانی (Critical colonization)
–عفونت (Infection)

خب، چه زمان حضور باکتری را در زخم به عنوان مشکل در زخم مطرح می کنیم؟

زخم عفونی تعریف به خصوصی دارد و ما هر زخم آلوده ای را اصطلاحا عفونی تلقی نمی کنیم، بلکه باید به تعاریف مراحل مختلف آن توجه کرد و آن ها را نیز از هم تشخیص داد.
مثلا آلودگی contamination زمانی رخ می دهد که باکتری در زخم وجود دارد اما تکثیر نمی کند .

کلونیزاسیون زمانی است که باکتری در زخم تکثیر دارد اما به بافت های بدن حمله نکرده است.

و در کلونیزاسیون بحرانی باکتری در حال تکثیر می باشد و پاسخ ایمنی بدن فرد به صورت موضعی تحریک شده، در این مرحله زخم دچار مشکل است و بر روی روند درمان تاثیر دارد.

حالا عفونت چه زمانی رخ می دهد؟ تعداد باکتری در حال افزایش، و پاسخ ایمنی بدن را ابتدا به صورت موضعی و سپس سیستمیک تحریک کرده که اگر این وضعیت درمان نشود ترمیم به تاخیر میافتد.

نتیجه:

نتیجه ای که ما می گیریم این هست که صرف حضور باکتری در زخم و تکثیر آن عفونت زخم ایجاد نمی شود. آلودگی و کلونیزه شدن با میکروارگانیسم ها خصوصیت مشترک تمامی زخم هایی است که با ترمیم ثانویه با secondry intention بسته می شوند، در واقع این اتفاق یک پیش نیاز برای تشکیل بافت گرانوله می باشد. پس عفونت در بافت زنده زخم اتفاق میافتد نه در بافت نکروزه یا مرده، و با واکنش میزبان و آسیب بافتی خود را نشان می دهد. همچنین در بافت اطراف زخم اتفاق میافتد نه در بستر زخم.

پس وجود میکروارگانیسم در چرک ،بافت نکروزه یا اسلاف شاهدی بر تهاجم بافتی نیست، بلکه بافت مرده محیط مناسبی برای تکثیر میکروارگانیسم هاست و دبریدمان این بافت ها از عفونت زخم جلوگیری می کند.

تشخیص عفونت زخم

• علایم کلاسیک عفونت زخم

–درد

–قرمزی

–ادم

–گرما

–اگزودای چرکی

خب، چطور می توان عفونت را تشخیص داد؟

یک راه تشخیصی مانیتورینگ زخم از نظر علائم کلاسیک یا بالینی می باشد، یعنی درد، قرمزی، ادم، گرما و اگزودای چرکی هست که بر خلاف زخم های حاد ،علائم بالینی در زخم های مزمن و دیابتی همیشه وجود ندارند. ذکر این نکته اینجا لازم است که چهار علامت اول علائم التهاب نیز می‏ باشند.

• علایم و نشانه‏ های دیگر

–سلولیت و آبسه

–ترشح سروزی همراه با التهاب

–تاخیر در ترمیم زخم (گاهی تنها نشانه عفونت زخم است)

–تغییر رنگ بافت گرانوله

–بافت گرانوله شکننده

–حفره‏ دار شدن بستر زخم

–بوی زننده

–حساسیت و درد غیر منتظره

عفونت زخم و نقره

نقره، آنتی باکتریالی قدیمی

نقره، یک ماده انتی باکتریال می باشد که امروزه در پانسمان‏ های مدرن به عنوان یک ماده موثر ضد باکتری‏ ها به کار می رود.

ابتدا اشاره‏ ای داشته باشیم به تاریخچه نقره به عنوان یک عامل آنتی باکتریال:

از قدیم الایام نقره برای درمان اسهال خونی و بیماری های مقاربتی – نگهداری آب اشامیدنی مورد استفاده قرار می گرفت. از فیلترهای مس-نقره برای ریشه کن ساختن لژیونلا از سیستم آب بیمارستانی استفاده می کردند ، از سیلور نیترات ۱٪ جهت پیشگیری علیه عفونت های چشمی پس از زایمان استفاده میشد و پروفیلاکسی علیه پاتوژن های استرپتوکوکی به عنوان اصلی ترین پاتوژن های موجود در دندان مصنوعی استفاده میشده و در ۱۹۶۰ میلادی به بعد هم استفاده از کرم سیلور سولفادیازین در درمان سوختگی شایع شد.

مکانیسم عمل نقره

1. واکنش با آنزیم‏ ها و پروتئین‏ ها که برای تنفس و حمل و نقل مواد در غشاء سلولی و درون سلول مهم هستند درنتیجه فقر غذایی باکتری
2. واکنش با DNA و مهار تقسیم سلولی در نتیجه توقف شکل گیری کلنی‌ها
3. باند شدن یون‏ های نقره به دیواره سلولی و بخش خارجی سلول و درنتیجه پاره شدن غشاء باکتری

موارد استفاده پانسمان نقره‏ دار

–زخم کلونیزه بحرانی

–زخم عفونی + درمان آنتی بیوتیک سیستمیک

نقره:

–ترکیبی ایمن با خطر مسمومیت و واکنش پوستی کم

–درطی سالهای مدیدی به صورت بی خطر استفاده شده است.

–علاوه بر خواص آنتی باکتریال قابلیت کنترل بو و اگزودا

–مقاومت احتمالی کمتر

چه زمان از پانسمان آنتی باکتریال استفاده کنیم؟

عفونت زخم	عفونت موضعی زخم (کلونیزاسیون بحرانی)	زخم آلوده – بدون عفونت
درمان آنتی ‏باکتریال موضعی و سیستمیک	درمان آنتی ‏باکتریال موضعی	پانسمان مرطوب استاندارد بدون نیاز به درمان آنتی ‏باکتریال

مسمومیت با نقره

آیا نقره سمی است؟

این سوالی است که ممکن است برای شما به وجود بیاید که آیا نقره باعث مسمومیت موضعی یا سیتمیک می شود یا خیر.

بر اساس مطالعات بالینی و آزمایشات روی پانسمان نقره تا به حال مشکلی مشاهده نشده.

مثلا بر اساس استانداردهای موجود در دنیا اثر بیاتین نقره دار بر روی فیبروبلاست ها مورد بررسی قرار گرفته که هیچ اثر سمی یافت نشده. ضمنا در مطالعات مختلف این موضوع به اثبات رسیده. مقاله ای که در سال ۲۰۰۴ در British journal of nursing به چاپ رسیده بیان دارد که بیاتین نقره دار برای درمان زخم پای دیابتی ۲۷ بیمار استفاده شده که میزان نقره موجود در طول ۶ هفته درمان با این نوع پانسمان بسیار پایین تر از حد مجاز بوده (۰-۹۶nmol/l)

نتایج مطالعات دیگر نیز در سال های اخیر منتشر شده که همه بی ‏خطر بودن نقره موجود در پانسمان های نقره دار را به تایید رسانده ‏اند.

یک پانسمان نقره ایده ال چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟

–آزاد سازی نقره خاص

–ترکیب اثر ضدمیکروبی با قابلیت جذب اگزودا و کنترل بو

–فراهم سازی محیط درمانی مرطوب

–استفاده راحت و آسان

–مقرون به صرفه

مقاله برگرفته شده از کتاب “Chronic Wound Care” از پروفسور “Gari Sibbald“